Inwoners kunnen samen een politieke impasse doorbreken of tot nieuwe inzichten komen. In Borsele formuleerden inwoners voorwaarden rond de bouw van nieuwe kerncentrales en brachten hun stem zelf tot in Den Haag.
Lokale beraden
Burgerberaden zijn lokaal met een snelle opmars bezig.
Dat is een goede ontwikkeling, want binnen gemeenten zijn er allerlei manieren om de democratie te versterken.
Lokale burgerberaden geven inwoners democratisch zelfvertrouwen, brengen vastgelopen vraagstukken verder en laten zien hoe waardevol de inbreng van inwoners is.
Burgerberaden in Nederland
In zo’n vijftig Nederlandse gemeenten en provincies heeft inmiddels een burgerberaad plaatsgevonden. Ook op het niveau van het Rijk is ervaring opgedaan, bijvoorbeeld met het Nationaal Burgerberaad Klimaat.
Politici vroegen hun inwoners om mee te denken over uiteenlopende vraagstukken, van energietransitie op Texel en vergrijzing in Den Bosch tot leefbaarheid in Heerlen, wonen in Drenthe, zorg in Zeeland, klimaatbeleid in Rotterdam en gemeentelijke financiën in Zeist. Dit zijn onderwerpen die lokaal spelen en vaak concreet en dichtbij zijn, van zorg en huisvesting tot energietransitie, klimaat, afval en vergrijzing.
In vrijwel alle gevallen komen deelnemers met bruikbare aanbevelingen. In vijf jaar tijd hebben bijna 6.500 inwoners via burgerberaden actief bijgedragen aan nieuw beleid.
Steeds vaker blijft het niet bij één traject. Binnen dezelfde gemeente volgt regelmatig een tweede of zelfs derde burgerberaad.
~50
Gemeenten
& provincies
6.500+
Deelnemende
inwoners
~60
Lokale Burgerberaden
Wat levert een lokaal burgerberaad op?
- Toegang tot kennis, ervaring en creativiteit uit de samenleving
- Een afspiegeling van de samenleving door loting, die meepraat en meebeslist
- Nieuwe inzichten bij deelnemers dankzij dialoog in plaats van debat
- Gedragen oplossingen voor complexe vraagstukken
- Groeiend democratisch zelfvertrouwen bij deelnemers
- Toenemend wederzijds vertrouwen tussen inwoners en overheid
Lokaal, regionaal en nationaal
Burgerberaden vinden op verschillende niveaus plaats: lokaal, regionaal en nationaal. Op elk niveau buigen gelote inwoners zich over vraagstukken die daar spelen. Zowel eenmalige burgerberaden als permanente burgerberaden (burgerparlement) kunnen op ieder niveau ingezet worden. Lees hier verhalen van mensen die aan lokale burgerberaden hebben meegewerkt of meegedaan.
Voorbeelden uit Nederland
Borsele 2023
Los urgente, complexe vraagstukken op met de hulp van inwoners
Heerlen 2024
Luister naar inwoners die meestal niet betrokken zijn
In Heerlen wonen veel mensen die het vertrouwen in de overheid verloren zijn. Een burgerberaad daar begon met 110 deelnemers, waaronder een flink aantal jongeren en mensen zonder diploma. 82% procent van de deelnemers had nog nooit eerder meegedaan aan een participatietraject.
Heerenveen 2019
Kom tot breed gedragen beleid zonder blinde vlekken
De adviezen uit het burgerberaad over de herindeling van de binnenstad werken door op de lange termijn en worden nog steeds gebruikt bij nieuw beleid.
Deelnemers hoeven niet herkozen te worden en beslissen vanuit dialoog in plaats van debat. De adviezen zijn niet gekleurd door partijpolitieke afwegingen.
Den Bosch 2024
Draag bij aan een nieuwe bestuurscultuur
De organisatoren van het burgerberaad in Den Bosch nodigden woon- en zorgcorporaties vooraf uit om mee te denken over het thema: fijn oud worden. Ambtenaren werden getraind en ingezet als gespreksbegeleiders. Na afloop van het beraad was er een openbare sessie voor iedereen om de aanbevelingen en opvolging te bespreken.
Amersfoort
Één burgerberaad maakt nog geen sterke democratie
Op steeds meer plekken wordt onderzocht hoe burgerberaden een permanente plek kunnen krijgen in de besluitvorming. Zo heeft de gemeente Amersfoort besloten om drie keer een eenmalig burgerberaad te organiseren en als dat bevalt die om te zetten in een permanent burgerparlement
Van eenmalig naar structureel
Één burgerberaad maakt nog geen sterke democratie. Een democratie moet je blijven voeden en versterken: dat kan met een permanent burgerberaad.
Op steeds meer plekken in Europa ontstaat een permanent burgerberaad. Dit wordt ook wel een burgerparlement genoemd. Wij gebruiken die laatste term om het onderscheid met een tijdelijk burgerberaad duidelijk te maken.
Een burgerparlement geeft inwoners een vaste plek in de democratische besluitvorming. Naast het bestuur en de gekozen volksvertegenwoordiging is er een geloot burgerparlement dat:
- inwoners bij elkaar brengt rond maatschappelijke vraagstukken
- mensen helpt om verschillen te overbruggen
- deelnemers ongeveer een jaar lang aan een vraagstuk laat werken
- gezamenlijke besluiten mogelijk maakt die het bredere belang dienen
- inwoners en gekozen bestuur op een gelijkwaardige manier laat samenwerken, wat het wederzijds vertrouwen versterkt
Veel van deze kwaliteiten zie je ook terug in tijdelijke burgerberaden. Het verschil zit vooral in het structurele karakter: een burgerparlement is blijvend onderdeel van het systeem.
Voorbeelden van steden met een burgerparlement zijn Parijs, Brussel, Duitstalig België, Poitiers, Marseille, Lissabon en Kopenhagen.
